ERMENEK'TEN MAHALLİ SÖZLER    

Ben geçmişin unutulmaması gerektiğini düşünüyorum. Geçmişini bilmeyen geleceğini de bilemez. Geçmişteki hatalara bakılarak ders çıkartılır ve bu hatalar gelecekte tekrarlanmamak üzere yola devam edilir. Özellikle yıllardır söylene gelen kelime/cümle/deyimlere sahip çıkılması gerekir.

“Tarih asla hoşça kal demez, görüşmek üzere der” Deyiminden yola çıkarak özümüzü/geçmişimizi sahiplenmek gerekir.

Neyi unutmak istiyorsunuz? Tüm geçmişinizi, hayatınızın belirli bir dönemini veya belirli bir anınızı mı? O kadar yoğun, işkence dolu ve çirkin mi ki, önünüzdeki yolculuk için büyük bir engel haline geldi? Bu sorunlar ne kadar derine kök salmış durumda. Zamanın her şeyin ilacı olduğunu söylerler. Elbette, bazen sonuna kadar unutmak mümkün olmuyor. Ama üstesinden gelmek ne kadar zor olsa da imkânsız değil.

“Bu dünyada ilerleyen kişiler, kollarını sıvayıp istedikleri mekânı arayan, bulmayınca da yaratıcı kişilerdir.” Bernard Shaw

Yarım yüzyıldır doğduğum şehirden uzakta Ankara’da yaşadım. Son beş yıldır Orta Toros Dağları içerisinde köy hayatı yaşıyorum. Kendimce çok mutluyum. İlçemin seyir terasında şöyle bir söz var. “Yeniden Yaşamak İçin Ermenek” Doğanın sesine kulak verirseniz/kendi grubunuzu seçerek kurarsanız neden olmasın.

Evet. Kendi tecrübelerimden yola çıkan sonuçlar ki yeniden başlamak her zaman ve her an mümkündür. Yardıma kadar iyileştirme isteğinin altında yatan, temel motivasyona bakılabilir, en önemli şeyin yeniden başlayabilme gücü olduğu. Hayatta yeniden başlayabilecek kadar insana yaşamayı veren bir şey var mı?

Geçmişte unutamadığım mahalli sözlere gelince, derleyebildiğim kadarıyla bunların içinde debelenip yaşıyorum. Siz de bir deneyin derim. *(Çok daha fazlası var)

A

AĞDA: Kazanın geniş ağızlısı

AĞIL: Davar koyun türü hayvanları toplu barınağı.

AVAR: Çeşitli sebze fidelerinin toprağa dikilmesi

B

BADILCAN: Patlıcan

BARANA: Bir tür çatal dikme direk

BORDA: Binanın ana giriş kapısı

BÖHERİ: Odun yakılan ocakların bacası

BURÇALAK: Dağlarda yetişen bir çeşit yer elması

Ç

CEBCEBE: Düğme iplik makara koymak için dikilmiş üst üste  cepli duvara asılır

CULA: Karga türü bir kuş

ÇALTI: Dalları ince uzun bir ağaç türü nazara iyi geldiği söylenir.

ÇELENĞİ: Toprak damın çıkıntısı, saçağı

ÇIKRIK: Yerde ip sarmak için bir alet

ÇITLIK: Sakız ağacının meyvesi (menengiç)

D

DULUP: Pamuk atmak için bir alet

DÜĞÜNÜNDE ZİLLİ: Bir dönem Ermenek’te gençlerin kına gecesinde, düğününde def çalıp söyleyen ve eğlendiren lakabı ZİLLİ olan bir ablamızdı.

DÜĞÜRÇÜK: Kaynamış bulgurun çekildikten sonraki en küçük kısmı

E-F

EBESİ GÖBEKLİ: Bir dönem Ermenek’teki çocukların ebeliğini yapan benimde ebem olan lakabına GÖBEKLİ denilen muhterem bir ablamızdı.

EĞİR: Karın ağrısına iyi gelen bir ağaç kökü

EĞİRÇMEÇ: Elde ip eğirilen bir alet

EĞRİM: Domates

EMBEL: Ucuna takılmış iğneli uzun değnek

EVLEK: Sebze fidelerinin dikildiği çukur kısım

FESLEĞEN: Reyhan da denir kokulu bir ot

G

GANERE: Devamlı her şeye havlayan köpek

GANNE: Küçük şişe

GEYİCEK: Dağlarda yetişen alıç türü bir meyve.

GİYSİLİK: Kadınların topluca çamaşır yıkadığı yer

GORA: Delikli uzun anahtar

GÖZER: Buğday Nohut gibi kuru yiyecekleri eleyen bir alet

GÜDÜLMEK: Hayvanların otlatılma şekli

GÜĞÜM: Bir çeşit su testisi

H

HARANI: Hamur yoğrulan büyük leğen

HARPIŞLA: Evlerde bağlarda asma üzüm ağacını tutan kısım

HEVENK: Elma, Domates, nar gibi meyvelerin saplarından bağlanarak asılması

İ

İSKELT: Toprağı kazmak için küçük bir alet

K

KALBIR: Öğütülmüş buğdayı elemeye yarayan bir alet

KAPSE: Davar koyun türü hayvanları toplu barınağının kapısı

KASAR: Çamaşırı beyazlaştıran bir madde

KAZIL: Keçi kılından eğrilmiş ip

KEBEN: Hayvanların otlatmaya gitmeden önce toplanıldığı yer

KEFKİ: Su kabağından yapılan su dökmeye yarar

KEPENGİ: Merdiven

KERDAH: Pamuk ve kumaş parçası karışımı

KEŞİK: Hayvanların otlatmaya verme şekli

KEŞİLLİK: Ermenek’te Gök su nehrine yakın bir mahalle

KİLDEN: Kenarı dilim dilim bakır sahan

KİLE: Sekiz kutunun toplamı

KİLLİK: iç çamaşır

KİRİŞ: Bağırsaktan yapılmış ip

KOLAN    :Hayvan semerinin karın altından tutan kısmı

KÖŞEBAŞI : Oturmak için minder

KUSKUN  : Hayvan semerinin arkadan tutan kısım

M-N     

MALAK: Kapının açılmasını önleyen kısım

MALDAN: Bağların bölünmüş kademeli alanı

MAŞALAMA: Ocaklarda yakılan büyük odun parçası

MİNEVSİZ: Geveze devamlı vara yoğa konuşan

MİŞEK: Tulukta ayranı karıştırmak için ağaç saplı bir alet

MUSALLA: Mezarlıkta cenaze konan yer alan

MUSANDERE: Eski evlerin dip ambarlarında meyve konan yüksek bölüm

NAZİLLİ: Bez markası

Ö-O

ÖĞREK: Çeşitli hayvanların toplanarak yaz sezonunda otlatılmaya götürülmesi

ÖRTME: Binaların yanında üstü kapalı hayvan, odun koymaya yarayan bölüm

P

PALİZE: Bandırma batırıldıktan sonra kalan kısmın tepsilerde kurutulmuş kısmı.

PARDI: Toprak damlarda ağaç direk üzerine konan toprağı tutmaya yarayan tahta

PAZEN: Bir çeşit bez türü

PEŞKİR: Havlu el yüz silinen bez

S

SAKSAĞAN: Karga türü bir kuş

SEKİ: Bağ evlerinin önünde oturmak için alan

SINDI: Makas

SIYIRĞI: Kar kürümek için kullanılan alet

SİBEK: Çocukların beşik içerisinde çiş yapılan alet

SİLBİÇ: Beşik içerisinde çocukların işemesi için bir alet

SİTİL: Bakırdan yapılmış ayran yoğurt koymaya yarayan derin kap

ŞEHRANA: Bağlarda taştan oyulmuş üzüm çiğnenen tekne.

Ş

Şehrana: Pekmez yapmak için üzüm çiğnenen yer  

T

TENTENE: İşlenmiş el oyası

TEYİN: Sincap

TOKUÇ: Çamaşır yıkanırken dövmeye yarayan bir alet

TOPALAK: Saçta pişirilen yuvarlak ekmek

TULUK: Ayran yapılan deri

U-Ü       

ÜLÜBÜ: Bir cins fasulye

ÜLÜK: Çeşmelerde suyun aktığı kısım

V

Varken bol bol yer, yokken bel bel bakar.

Y

YABA: Bir tür ağaç kürek

Z

ZEHTİYAN: Ham deri

Bölgemizden son söz rahmetle andığımız merhum Bekir SAZAK’tan bir tekerleme.

Havluya peşgir
Koşana eşgir
Toplamaya devşir
Der Ermenekli

Makasa sındı 
Desderye bıcgı
Bohcaya çıkı
Der Ermenekli

Gazanın büyüğne haranı
Hamur bıçağına eyisıranı
Yerminderine köşebaşı
Der Ermenekli

Garküreğine sıyırgı
Esgiyene doşanğı
Dulavrada ganayaklı
Der Ermenekli

Pilice ferik 
Eldivene ellik
İplikçilesine bezik
Der Ermenekli

Huysuz hayvana çamış
Boynuzsuzuna gabış
Hızlı gedene dabış 
Der Ermenekli

Yemek sofrasına sini 
Gayınbiladere ini
Gundakdaki bebeğe nini
Der Ermenekli

Demirçiviye mıh
Cevabvermeye hıh
Çökdürmeye ıh
Der Ermenekli

Civcive bülüç
Büyükoğlağa çebiç
Siparişe ısmarıç
Der Ermenekli

Semizotuna töymeken
Gapımandalına şipdüşen
Menteşeye gulleb 
Der Ermenekli

Salalığa bosdan 
Gartbosdana mana
Yaşlıgarıya mona
Der Ermenekli

Gazmaya çükür 
Çapaya isgelit
Bişirgece şiş 
Der Ermenekli (Bekir Sazak)

Şerafettin GÜÇ

Kaynak: Anonim

https://ermenek.bel.tr/icerik/ermenek1001

Fotoğraflar: İnternet ortamı olmakla beraber şahsımdan